Tưới tiết kiệm nước cho cà phê: nhỏ giọt, béc hay tưới gốc

Mùa khô Tây Nguyên năm nào cũng kéo dài, giếng và hồ cạn dần từ sau Tết. Tưới tiết kiệm nước cho cà phê vì vậy đã thành cách làm quen của nhiều vườn ở Đắk Lắk, Gia Lai. Cái khó không nằm ở chỗ chọn thiết bị đắt nhất, mà ở chỗ biết vườn mình đang đổ bao nhiêu nước xuống mỗi gốc, cách nhau mấy ngày, và tưới kiểu nào thì vừa đủ cho cây phân hoá mầm hoa.

Nhiều vườn đang tưới nhiều hơn mức cây cần

Theo ghi nhận của tổ chức nghiên cứu nông lâm kết hợp ICRAF tại Tây Nguyên, không ít vườn cà phê vối vẫn tưới khoảng 700 lít mỗi cây mỗi lượt. Khuyến cáo của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) là 400 đến 500 lít mỗi cây mỗi lượt, còn Viện Quản lý Nước Quốc tế (IWMI) đề xuất tối đa khoảng 400 lít.

Phần chênh giữa hai con số đó là nước chảy tràn khỏi bồn, ngấm sâu hơn tầng rễ hút, mang theo cả phân vừa rải. Nước mất, phân mất, tiền điện bơm cũng mất. Với vườn vài hecta, khoản này cộng lại không nhỏ trong giá thành mỗi kilogam nhân.

Lượng nước và chu kỳ tưới theo khuyến cáo

Khuyến cáo của WASI chia theo tuổi cây. Cà phê năm đầu cần khoảng 120 lít mỗi cây mỗi lần, chu kỳ 20 đến 22 ngày. Cây kinh doanh cần khoảng 500 lít mỗi cây mỗi lần, chu kỳ 25 đến 30 ngày. Trong các mô hình tưới tiết kiệm chuyển giao ở Đắk Lắk, lượng nước mỗi lần rút về khoảng 200 đến 250 lít mỗi cây, so với 300 đến 400 lít của cách tưới cũ.

Về thời điểm, lần tưới đầu sau thu hoạch và cắt tỉa cần tưới đẫm để đất đủ ẩm cho cây phân hoá mầm hoa. Ngành nông nghiệp địa phương ghi nhận lần tưới thứ hai nên cách lần đầu 25 đến 30 ngày, cũng tưới đẫm, để nuôi trái non vừa đậu.

Đây là mức tham chiếu. Đất pha cát thoát nước nhanh cần chu kỳ ngắn hơn, đất đỏ bazan tầng dày giữ ẩm tốt thì giãn ra được. Cách kiểm tra đơn giản là đào hố nhỏ cách gốc 40 cm, sâu 30 cm, xem đất còn ẩm tới đâu.

Ba cách tưới đang dùng phổ biến

Vườn Tây Nguyên hiện dùng ba nhóm cách tưới. Tưới gốc, còn gọi tưới dí, dẫn nước bằng ống mềm vào bồn từng cây. Phun mưa tận gốc dùng béc đặt dưới tán, lưu lượng khoảng 50 đến 60 lít mỗi giờ cho mỗi cây. Nhỏ giọt dùng dây có đầu nhỏ giọt lưu lượng khoảng 1,0 đến 1,6 lít mỗi giờ, chạy dọc hàng cây.

Mô hình chuyển giao tại Đắk Lắk cho thấy hai cách sau giảm khoảng 25 đến 30 phần trăm công lao động, có trường hợp thời gian tưới đợt hoa giảm từ 55 đến 60 giờ mỗi hecta xuống còn 18 đến 20 giờ. Kết hợp bón phân qua nước thì lượng phân hoá học giảm khoảng 15 đến 20 phần trăm. Chi phí lắp đặt trong các mô hình này khoảng 60 đến 70 triệu đồng mỗi hecta, có phần hỗ trợ từ dự án.

Chọn hệ thống theo nguồn nước và địa hình

Chọn cách tưới nên bắt đầu từ nguồn nước, không phải từ thiết bị. Nước hồ, ao nhiều cặn và rong thì nhỏ giọt đòi bộ lọc tốt và phải rửa lọc thường xuyên, nếu không đầu nhỏ giọt tắc dần rất khó phát hiện. Nước giếng khoan trong hơn thì nhỏ giọt vận hành nhẹ.

Đồi dốc cần chia vườn thành nhiều khu tưới, mỗi khu một van, để áp lực đường ống đều nhau. Tưới cả vườn một lượt trên dốc thì cây dưới chân nhận nhiều nước, cây trên đỉnh gần như không có. Nên đặt đồng hồ nước ở đầu hệ thống, vì chỉ khi đọc được số mét khối thực tế mỗi đợt mới biết mình tưới bao nhiêu lít cho mỗi cây.

Những lỗi thường gặp khi chuyển sang tưới tiết kiệm

Lỗi đầu tiên là giảm lượng nước nhưng giữ nguyên chu kỳ cũ. Tưới tiết kiệm đúng nghĩa là nước tới đúng vùng rễ hút, không phải cây được uống ít đi. Giảm lượng mà không rút ngắn chu kỳ hoặc không tăng thời gian chạy hệ thống thì cây thiếu nước lúc nuôi trái.

Lỗi thứ hai là không kiểm tra độ đồng đều. Lắp xong nên đặt ca đong ở đầu, giữa và cuối hàng, chạy 30 phút rồi so ba vị trí. Lệch nhiều thì chia lại khu tưới hoặc kiểm tra đường ống.

Lỗi thứ ba là bỏ bảo dưỡng. Cuối mùa khô nên xả rửa đường ống, kiểm tra béc và đầu nhỏ giọt, thay phần hỏng trước vụ tưới mới.

Tính vật tư cho cả chu kỳ, không chỉ mùa tưới

Mùa khô đi qua là tới thu hoạch và sơ chế. Tính kế hoạch nước thì nên tính luôn vật tư phía sau, vì đó là lúc dễ thiếu hàng nhất. Nam Minh Group cung ứng bạt phơi, lưới và bạt hứng cà phê, bao đựng cà phê nhân cho các vườn Tây Nguyên, nhận đặt theo quy cách từng vườn. Kho tại 56 Thế Lữ, Pleiku, Gia Lai giữ hàng sẵn cho khu vực, xưởng đặt tại Đức Hoà, Tây Ninh. Xem thêm giải pháp cho vườn cà phê và danh mục sản phẩm.

Nếu vườn đang tính đầu tư thêm thiết bị cơ giới, bài drone phun thuốc cho vườn cây ăn trái có ghi chú về chi phí và hạn chế, đọc cùng bài này sẽ dễ so thứ tự ưu tiên.

Câu hỏi thường gặp

Tưới nhỏ giọt có đủ nước cho cà phê phân hoá mầm hoa không?

Đủ, nếu hệ thống chạy đúng thời lượng để đạt lượng nước khuyến cáo và đất được làm ẩm đủ sâu. Nhiều mô hình ở Đắk Lắk dùng nhỏ giọt cho đợt tưới hoa với khoảng 200 đến 250 lít mỗi cây mỗi lần.

Bao lâu nên tưới lại một lần trong mùa khô?

Với cà phê kinh doanh, chu kỳ tham chiếu là 25 đến 30 ngày. Cây năm đầu ngắn hơn, khoảng 20 đến 22 ngày. Đất pha cát và vườn ít che phủ cần rút ngắn hơn mức này.

Chi phí lắp hệ thống tưới tiết kiệm khoảng bao nhiêu?

Trong các mô hình chuyển giao ở Đắk Lắk, chi phí lắp đặt vào khoảng 60 đến 70 triệu đồng mỗi hecta, tuỳ cách tưới và địa hình. Mức thực tế của từng vườn phụ thuộc nguồn nước, độ dốc và thiết bị chọn dùng.

Kết luận

Tưới tiết kiệm nước cho cà phê bắt đầu từ việc đo được lượng nước mình đang dùng, rồi mới tới chuyện chọn béc hay nhỏ giọt. Có đồng hồ nước, có chia khu tưới, có kiểm tra độ đồng đều thì cùng một lượng nước sẽ đi xa hơn. Cần tư vấn vật tư phơi và đóng bao cà phê cho vụ tới, nhà vườn xem giải pháp cho vườn cà phê hoặc gọi hotline 0911.803.803.