Tưới nhỏ giọt cho vườn chuối và bón phân qua nước

Mùa khô Tây Nguyên kéo dài từ tháng 11 đến hết tháng 4. Vườn chuối chịu sức ép lớn nhất lúc này: cây đang nuôi buồng, lá bốc hơi mạnh, nước ao hồ xuống thấp. Tưới dí từng gốc bằng ống mềm thì tốn công, nước tràn ra đường lô; phân rải quanh gốc gặp nắng thì bay hơi, gặp mưa trái mùa thì rửa trôi.

Tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân qua nước xử lý cả hai việc: nước và dinh dưỡng vào trực tiếp vùng rễ, lượng nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần.

Vườn chuối cần bao nhiêu nước

Theo dữ liệu cây trồng của FAO, nhu cầu nước của chuối từ khoảng 1.200 mm mỗi năm ở vùng nhiệt đới ẩm đến 2.200 mm mỗi năm ở vùng nhiệt đới khô. Ba thông số khác đáng nhớ:

• Rễ chuối thường không ăn sâu quá 0,75 m. Tưới sâu hơn là tưới ra ngoài tầng rễ.
• Mức hụt ẩm cho phép khoảng 35% lượng nước hữu hiệu trong đất, ứng với bốc thoát hơi tối đa 5 đến 6 mm mỗi ngày.
• Hệ số đáp ứng năng suất 1,2 đến 1,35, gần như không khác giữa các giai đoạn, nghĩa là thiếu nước lúc nào cũng mất năng suất.

Hệ số cây trồng Kc theo FAO cho chuối vụ đầu là 0,5 giai đoạn đầu, 1,1 giữa vụ, 1,0 cuối vụ; vụ thứ hai lần lượt 1,0, 1,2 và 1,1. Nhân Kc với bốc thoát hơi tham chiếu của vùng ra lượng nước cần cấp mỗi ngày.

Hướng dẫn trồng chuối tiêu của Viện Nghiên cứu Rau quả cho mốc dễ áp dụng với vườn mới trồng:

Tài liệu này cũng nêu chuối yêu cầu lượng mưa 80 đến 200 mm mỗi tháng. Vườn khép tán cần nhiều hơn mốc trong bảng, nên tính theo Kc và thời tiết thực tế từng lô.

Nhỏ giọt khác gì tưới dí và tưới béc

Một mô hình nhỏ giọt kết hợp bón phân qua nước cho cà phê tại Đắk Lắk được ghi nhận giảm khoảng 40% lượng nước tưới mỗi hecta và 70 đến 80% công tưới, còn 17 đến 20 công mỗi hecta mỗi năm; chi phí đầu tư khi đó khoảng 54 triệu đồng mỗi hecta, dùng tối thiểu 10 năm. Đây là số liệu trên cà phê, không phải chuối. Cách chọn giữa nhỏ giọt, béc và tưới gốc cho cà phê có trong bài tưới tiết kiệm nước cho cà phê.

Bón phân qua hệ thống tưới

Nguyên tắc là chia tổng lượng phân cả vụ thành nhiều lần nhỏ, cấp đúng lúc cây cần. Chuối phù hợp vì hút dinh dưỡng liên tục suốt chu kỳ.

Hướng dẫn của Viện Nghiên cứu Rau quả cho chuối tiêu nêu bón lót mỗi hố 15 kg phân hữu cơ, 375 g lân supe, 0,5 kg vôi bột; bón thúc cả vụ mỗi cây 520 g urê, tương đương 240 g N, cùng 960 g kali clorua, tương đương 480 g K2O, chia 7 lần theo tỷ lệ 5%, 5%, 10%, 20%, 20%, 20%, 20% vào các mốc sau trồng 10 ngày, 1 tháng, 2, 3, 5, 7 và 9 tháng, mật độ 2.500 cây mỗi hecta. Với nhỏ giọt, mỗi lần trong 7 lần đó tách tiếp theo tuần, cây nhận đều hơn và đất ít bị sốc muối.

Trong ba nguyên tố đa lượng thì chuối cần kali nhiều nhất, và kali quan trọng nhất ở giai đoạn ra quả, phát triển buồng, theo bài bón phân cho cây chuối trên báo Nông nghiệp và Môi trường. Vì vậy công thức châm phân nên tăng tỷ lệ kali từ lúc trổ buồng.

Lưu ý vận hành:

1. Chỉ dùng phân tan hoàn toàn. Phân còn cặn là nguyên nhân tắc béc phổ biến nhất.
2. Hoà tan riêng trong bồn, khuấy tan hẳn rồi mới đưa vào hệ thống.
3. Không trộn chung các loại dễ kết tủa trong cùng một bồn.
4. Chạy nước sạch trước khi châm để làm ẩm đất, chạy tiếp sau khi châm để rửa ống.
5. Ghi sổ từng lần: ngày, loại phân, lượng, vùng tưới.

Lắp đặt trên đất đồi

Bộ lọc. Nước ao, hồ, suối luôn có cặn và rong. Thiếu lọc thì béc tắc dần, vườn tưới không đều mà chủ vườn không thấy ngay. Xả lọc theo lịch cố định, không chờ áp lực tụt.

Áp lực và độ dốc. Nhánh xuôi dốc nhận áp cao hơn nhánh ngược dốc, cây đầu lô và cuối lô nhận nước khác nhau. Cách xử lý là chia vùng tưới theo cao độ, dùng dây nhỏ giọt bù áp, đặt đồng hồ áp đầu mỗi vùng.

Chia vùng theo tuổi cây. Lô mới trồng và lô đang nuôi buồng cần lượng nước và công thức phân khác nhau, nên tách van riêng từ bước thiết kế.

Chi phí, hỗ trợ và lỗi thường gặp

Nghị định 77/2018/NĐ-CP hỗ trợ hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn ở mức tối đa 50% chi phí vật liệu, máy thi công và thiết bị, không quá 40 triệu đồng mỗi hecta. Quy mô: cá nhân có khu tưới từ 0,3 ha, miền núi từ 0,1 ha; tổ chức thuỷ lợi cơ sở từ 2 ha, miền núi từ 1 ha. Thủ tục cụ thể hỏi cơ quan nông nghiệp địa phương.

Lỗi hay gặp:

• Lắp xong không có lịch xả lọc và kiểm tra béc.
• Phân không tan hết, hoặc châm phân khi đất quá khô.
• Chỉ nhìn đồng hồ nước, không kiểm tra độ ẩm tầng rễ.
• Một vùng tưới thiết kế quá lớn, không đủ áp cho nhánh cuối.

Khi tưới và bón đã chủ động, buồng lớn nhanh và đều hơn, lịch bảo vệ buồng cũng phải đúng ngày. Nam Minh Group cung ứng túi bao buồng chuối vải không dệt PP, 7 quy cách có sẵn, định lượng phổ biến 15 GSM, khổ 0,6 x 1,4 m đóng bao 1.400 cái, cùng bao giấy chống nắng chống thấm khổ 78 x 137 cm và 78 x 135 cm. Hàng xuất xưởng Đức Hoà, Tây Ninh, có sẵn tại kho 56 Thế Lữ, Pleiku, Gia Lai. Xem giải pháp cho vườn chuối hoặc danh mục sản phẩm, hotline 0911.803.803.

Câu hỏi thường gặp

Vườn chuối kinh doanh cần tưới bao nhiêu lít mỗi cây mỗi ngày?

Con số phụ thuộc thời tiết và tuổi cây, nên tính theo bốc thoát hơi tham chiếu của vùng nhân Kc. Theo FAO, Kc chuối giữa vụ là 1,1 ở vụ đầu và 1,2 ở vụ thứ hai.

Bón qua nhỏ giọt có thay hoàn toàn bón gốc được không?

Không. Phân hữu cơ và vôi vẫn phải bón trực tiếp vào đất vì không tan trong nước. Nhỏ giọt phù hợp với phân đa lượng và vi lượng dạng tan hoàn toàn, thay cho phần bón thúc chia nhiều lần.

Làm sao biết tưới đã đủ sâu mà không quá mức?

Rễ chuối thường không ăn sâu quá 0,75 m theo FAO, nên mỗi lần tưới chỉ cần làm ẩm tới tầng đó. Cách kiểm tra là đào hố nhỏ cạnh vùng nhỏ giọt sau khi tưới, xem ranh giới đất ẩm ở độ sâu nào.

Kết luận

Chuối cần nước đều và cần kali nhiều, hai đặc điểm đó khiến cây này phù hợp với tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân qua nước. Trước khi đầu tư, cần tính nhu cầu nước theo Kc và điều kiện lô đất, chọn bộ lọc đúng nguồn nước, chia vùng tưới theo cao độ và tuổi cây, lập lịch châm phân theo tuần. Phần còn lại là kỷ luật vận hành: xả lọc, kiểm tra béc, ghi sổ.